Hiện nay, số người lớn tuổi ở hoa kỳ ngày càng tăng lên, cho nên có nhiều loại bệnh của người cao niên phát sinh mà trước nay chưa từng thấy. Hôm nay Kiều Liên xin chia sẻ cùng với quý vị những bệnh về mắt của những người trên 55 tuổi.
Bênh Age-related macular degeneration, or AMD, là một nguyên cơ hang đầu của bênh mù của những vị cao niên trên 55 tuổi hiện nay, ảnh hưởng hơn 10 triệu người trong nước Hoa Kỳ. Vì số lượng những người lớn tuổi càng ngày càng gia tăng, bệnh mù mắt do AMD đang trở thành một nguy cơ lớn.
Kiều Liên xin dung một ví dụ nôm na là con mắt chúng ta giống máy camera chụp hình, nếu không có phim thì sẽ không có hình, vì vây “cái phim” rất quan trọng. Trong con mắt của chúng ta “phim” này được mang tên “võng mạc” (retina).
Khi chúng ta nhìn chăm chú bất cứ vật gì, chúng ta dung một chỗ rất đặc biệt cuả võng mạc được mang tên “macula”. Cấu trúc của “macula” trong võng mạc rất đặc biệt, thấy khác hẵn so với những vùng khác của võng mạc. Chúng ta dùng “macula” để nhìn những viêc rất chính xác chẳng hạn như khi đọc sách, lái xe, nhận biết khuôn mặt, v.v. AMD bắt đầu ảnh hưởng một mắt trước và sau một vài năm mắt kia cũng sẽ bị theo.
Có hai loại AMD: AMD loai ướt và khô (Wet and dry AMD).
AMD loai ướt xuất hiện khi những mach máu lạ, bất bình thường, hình thành ngay ở dưới macula. Những mạch máu này bể và rỉ ra máu và chất lỏng, làm macula bị biến dạng và thành thẹo, cho nên macula bị hư chức năng. Vì vậy mắt người bị bệnh sẽ từ từ bị mờ rồi có thể trở thành mù hoà n toàn trong những ca nặng. AMD loai ướt sẽ phát triển nhanh chóng hơn loai khô rất nhiều, nh ưng c ũng may lo ại ư ớt ch ỉ x ảy ra kho ảng 10%.
90% kia lành ững người bị AMD loại khô. Ở dưới võng mạc có một màn đặc biệt đ ư ợc mang t ên “retinal pigment epithelium” (RPE). RPE từ từ sẽm ỏng d ần v à b ắt đ ầu ti ết ra nh ững ch ất m àu v àng b ất b ình th ư ờng mang t ên l à “drusen”. Nh ững drusen n ày ng ăn c ản nh ững t ế b ào mang ch ất dinh d ư õng đ ến retina l àm h ư h ại macula. H ậu qu ả cu ối c ùng c ũng s ẽ đ ưa đ ến mù lo à nh ưng ch ậm h ơn lo ại ư ớt, c ó th ể l à va ì n ăm.
Trong những tr ường hợp này, AMD sẽ từ từ làm cho mắt bị mù hoàn toàn. Trong thời gian đầu, mắt sẽ mờ, nhưng hình ảnh sẽ càng ngày càng trở nên móp méo và mập mờ. Sau đó, mắt sẽ bị mù hoàn toàn trong những ca nặng.
Người mắc bệnh sẽ cảm thấy bơ vơ, tuỉ thân, và cảm thấy bị tình trạng suy thoái. Những người thân trong gia đình nên cảm thông và giúp đỡ cho người bệnh trong lúc này.
Cơ quan National Eye Institute (NEI), vào đầu thập niên 1990’s đã thực hiện một cuộc nghiên cứu kéo dài 10 năm về một “super” vitamin đặc biệt bao gồm những chất bổ cho mắt để làm chậm lại sự phát triển của AMD. Kết quả của cuộc nghiên cứu này đã được thong báo 5 năm trước đây đã tìm ra rằng “super” vitamin gồm có vitamin C, E, beta-carotene, chất kẽm, chất đồng khi uống mỗi ngày đã giảm được sự phát triển của AMD 25%.
Bắt đầu năm 2006, NEI đã tiến hành một cuộc nghiên cứu lần thứ 2 để tìm hiểu thêm về chất dinh dưỡng omega-3-fatty acids có trong cá, lutein và zeaxanthin có trong rau xanh vì ba chất này đã không được nghiên cứu trong lần đầu tiên.
Lutein và zeaxanthin là những chất làm nên sắc tố trong “macular” của chúng ta. Hơn nữa, một số lượng lớn của hai chất này có tự nhiên trong mắt của chúng ta. Hai chất này rất quan trọng vì chúng bảo vệ cho mắt không bị thoái hóa.
So sánh với kết quả của cuộc thử nghiêm lần đầu tiên, kết luận của cuộc thí nghiệm thứ nhì đề nghị rằng “super” vitamin để bảo vệ nhãn quan nên bỏ đi thành phần vitamin A (vì quá nhiều vitamin A sẽ làm hư gan), bỏ đi thành phần beta-carotene. Số lượng vitamin C thì vẫn giữ như cũ, giảm bớt số lượng vitamin E, và bớt 50% chất kẽm.
Lutein và zeaxanthin rất quan trọng cũng như omega-3-fatty acids. Trong những cuộc thí nghiệm, kết quả cho thấy nếu như chúng ta không ăn đủ chất lutein, zeaxanthin, và omega-3-fatty acids thì khả năng bị AMD loại ướt rất cao.
Omega-3-fatty acids là chất vitamin có rất nhiều trong cá. Nếu chúng ta an nhiều cá nướng hoặc hấp, thì sẽ giảm bớt được khả năng bị AMD loại ướt.
Ngược lại, trong dầu chiên (vegetable oil) chứa rất nhiều chất omega-6-fatty acids, và trong những cuộc thí nghiệm năm 2001 đã cho thấy nếu chúng ta ăn nhiều chất này, thì nguy cơ bị AMD sẽ cao hơn. Kiều Liên xin nhắc các bạn đừng vội nghĩ là mình có thể bảo vệ sức khoẻ bằng cách ăn cá chiên.
Người nào dễ mắc bệnh AMD?
- Di truyền trong gia đình.
- Hút thuốc (mặc dù đã bỏ).
- Da tái hoặc màu mắt lợt.
- Sống hoặc làm việc ngoài trời nhiều mà không bảo vệ mắt.
- Những cá nhân bị béo phì dễ bị mắc bệnh AMD.
- Nữ giới dễ bị mắc bệnh hơn nam giới.
- Không ăn đủ ba chất dinh dưỡng lutein, zeaxanthin và omega-3-fatty acids.
Kiều Lien xin nhắc nhở các bạn đang hoặc đã hút thuốc, không nên dung những vitamin có beta-carotene vì sẽ có nguy cơ bị ung thư phổi.
Nói tóm lại, để bảo vệ cho mắt và nhãn quan, Kiều Liên xin nhắc nhở quý vị ăn nhiều rau cải xanh, cá hấp hoặc nướng, tập thể dục đều đặn, tránh làm việc quá nhiều ngoài nắng hoặc khi phải làm việc lâu ngoài trời, nhớ đeo mắt kiếng có chất chống nắng (UV coating) để bảo vệ mắt, không nên hút thuốc và nhớ đi khám mắt định kì để tránh bị bệnh mắt. Nếu quý vị có thắc mắc gì thì Kiều Liên rất hân hạnh được tiếp chuyện với quý vị.
